Mag-aaral:
Baitang at Pangkat:
Petsa:
Katayuan:
💡
Ano ang Pandiwa at Pawatas? Ang Pandiwa ay bahagi ng pananalita na nagsasaad ng kilos o galaw. Ang Pawatas naman ay ang batayang anyo ng pandiwa na binubuo ng salitang-ugat at panlapi (tulad ng mag-, um-, in-, ma-). Wala pa itong tiyak na panahon o aspekto ng pagkaganap (hal. maglinis, sumulat, lutuin, matulog).
GABAY SA PAGBABANGHAY
Tingnan ang tatlong (3) aspekto ng pandiwa batay sa panahon kung kailan ginawa, ginagawa, o gagawin ang kilos:
1. Perpektibo
Naganap Na
Nagsasaad na ang kilos ay tapos na o nagawa na bago pa man sabihin.
Pormasyon:
- mag- → nagiging nag- (naglinis)
- -um- → gitlapi (sumulat)
- -in → unlapi/gitlapi (niluto)
Pahiwatig: kahapon, kanina, kagabi, noong nakaraang araw.
2. Imperpektibo
Nagaganap
Nagsasaad na ang kilos ay kasalukuyang ginagawa o palagiang nangyayari.
Pormasyon:
- nag- + inuulit ang 1st pantig (naglilinis)
- -um- + inuulit ang 1st pantig (sumusulat)
- ni- + inuulit ang 1st pantig (niluluto)
Pahiwatig: ngayon, kasalukuyan, araw-araw, tuwing umaga.
3. Kontemplatibo
Magaganap Pa
Nagsasaad na ang kilos ay hindi pa nasisimulan at gagawin pa lamang.
Pormasyon:
- mag- + inuulit ang 1st pantig (maglilinis)
- inuulit ang 1st pantig (susulat)
- inuulit ang 1st pantig + -in (lulutuin)
Pahiwatig: bukas, sa makalawa, mamaya, sa susunod na linggo.
⚡ Perpektibong Katatapos (Karagdagang Kaalaman)
• Kahulugan: Anyo ng pandiwa sa perpektibo na nagsasaad na ang kilos ay katatapos pa lamang bago ang sandali ng pagsasalita.
• Pormasyon: Ginagamitan ng unlaping ka- at inuulit ang unang pantig ng salitang-ugat.
• Halimbawa: kaaalmusal, karirinig, kalalaba, kapapasok, kasusulat.
📋 Mabilisang Talahanayan ng Pagbabanghay
| Pawatas |
Naganap |
Nagaganap |
Magaganap |
| magtanim |
nagtanim |
nagtatanim |
magtatanim |
| kumanta |
kumanta |
kumakanta |
kakanta |
| diligin |
dinilig |
dinidilig |
didiligin |
Pangalan:
Petsa:
Marka: / 18
BAHAGI A: TALAHANAYAN
Kumpletuhin ang talahanayan sa ibaba sa pamamagitan ng pagsulat ng tamang anyo ng pandiwa sa bawat aspekto.
| Pawatas |
Salitang-Ugat |
Perpektibo (Naganap) |
Imperpektibo (Nagaganap) |
Kontemplatibo (Magaganap) |
| 1. magbasa |
basa |
|
nagbabasa |
|
| 2. sumayaw |
sayaw |
sumayaw |
|
|
| 3. magluto |
luto |
|
|
magluluto |
| 4. tumulong |
tulong |
tumulong |
tumutulong |
|
| 5. maglinis |
linis |
|
naglilinis |
|
| 6. kumain |
kain |
kumain |
|
kakain |
BAHAGI B: PAGTUKOY SA ASPEKTO
Basahin ang pangungusap. Suriin ang pandiwang may salungguhit at isulat sa patlang kung ito ay Perpektibo, Imperpektibo, o Kontemplatibo.
7
Naglaba si Aling Cora ng maruruming damit sa batis kaninang madaling-araw.
Aspekto ng Pandiwa:
8
Araw-araw na nagpapakain si Lito ng kanyang mga alagang manok at pato sa bakuran.
Aspekto ng Pandiwa:
9
Bukas ng hapon ay mamamasyal ang buong mag-anak sa pampublikong liwasan.
Aspekto ng Pandiwa:
10
Matiyagang nakikinig ang mga mag-aaral sa makabuluhang aralin ng kanilang guro.
Aspekto ng Pandiwa:
11
Sumulat ng liham ng pasasalamat si Ben para sa kanyang masipag na mga magulang kagabi.
Aspekto ng Pandiwa:
12
Sa darating na pista, sasayaw ang grupo ng mga kabataan sa bulwagan ng barangay.
Aspekto ng Pandiwa:
Pangalan:
Petsa:
Marka: / 12
BAHAGI C: PUNAN ANG PATLANG
Banghayin ang pandiwang nasa pawatas sa loob ng panaklong ayon sa angkop na aspekto upang mabuo ang diwa ng pangungusap.
1
Kaninang umaga, (magwalis) si Ate Ella sa bakuran upang linisin ang mga tuyong dahon.
2
Kasalukuyang (gumuhit) ng magandang larawan si Marco para sa kanyang proyekto sa Sining.
3
Sa susunod na Linggo, (sumimba) ang aming pamilya sa makasaysayang simbahan ng bayan.
4
Araw-araw na (mag-ehersisyo) si Lolo Ramon upang mapanatiling malakas ang kanyang katawan.
5
Kagabi, masarap na (magluto) si Nanay ng mainit na tinolang manok para sa hapunan.
6
Mamayang gabi ay (mag-aral) ako nang maigi para sa aming pagsusulit bukas.
BAHAGI D: PAGBABAGONG-ANYO
Palitan ang pandiwa sa pangungusap ayon sa hinihinging aspekto. Isulat ang bagong pandiwa sa patlang.
7
Si Bea ay kumanta sa palatuntunan.
Gawing Imperpektibo:
8
Kami ay magtatanim ng puno sa bundok.
Gawing Perpektibo:
9
Ang mga bata ay naglalaro ng tumbang preso.
Gawing Kontemplatibo:
10
Si Kuya ay naglinis ng sapatos kanina.
Gawing Pawatas:
BAHAGI E: FACT O BLUFF
Bilugan ang FACT kung wasto ang tuntunin sa balarila, o BLUFF kung ito ay mali.
11
Ang pandiwang nasa anyong pawatas ay maaari nang magsaad kung tapos na o gagawin pa lamang ang kilos.
FACT
BLUFF
12
Kapag ang salitang maylapi na maglinis ay ginawang perpektibo, ang unlaping mag- ay nagiging nag- (naglinis).
FACT
BLUFF
Pangalan:
Petsa:
Marka: / 12
Sabado ng umaga nang magpasiya ang pamilya Santos na maglinis ng kanilang bakuran. Maagang nagwalis si Kuya Carlo ng mga tuyong dahon samantalang maingat namang nagdilig ng mga sariwang punla si bunso na si Liana. Si Tatay Ramon ay matiyagang nagbubungkal ng matabang lupa habang si Nanay Teresa ay masayang nagluluto ng mainit na champorado sa kusina para sa kanilang meryenda.
"Bukas ng umaga, mag-aani tayo ng mga hinog na talong, kamatis, at sitaw," nakangiting wika ni Tatay Ramon sa kanyang mga anak.
"Opo, Tatay! Ako po ay tutulong sa inyo at magtitinda tayo ng sobrang gulay sa palengke upang makatulong sa ating gastusin," masiglang tugon ni Carlo. Tuwing hapon, patuloy na inaalagaan ng magkakapatid ang kanilang munting halamanan dahil natutuhan nila na ang sipag at pagtutulungan ng pamilya ay nagbubunga ng masaganang biyaya.
BAHAGI F: PAG-UNAWA
Sagutin ang mga sumusunod na katanungan batay sa binasang kuwento.
1
Ano ang ginawa ng pamilya Santos noong Sabado ng umaga sa kanilang bakuran?
2
Ano ang gagawin nina Carlo at Tatay Ramon sa darating na kinabukasan (Linggo)?
3
Anong mahalagang aral o pagpapahalaga ang natutuhan ng magkakapatid mula sa pagtatanim?
BAHAGI G: PAGHIHIMAY
Tukuyin ang Aspekto ng bawat pandiwang ginamit sa kuwento sa ibaba:
BAHAGI H: PAGSULAT
Sumulat ng isang makabuluhang pangungusap gamit ang ibinigay na aspekto ng pandiwa:
7. Pandiwa sa Aspektong Perpektibo (hal. nagtanim o tumulong):
8. Pandiwa sa Aspektong Kontemplatibo (hal. mag-aaral o aawit):
Mag-aaral:
Petsa ng Pagsusuri:
Kabuuang Marka: / 42 pts
Bahagi A: Talahanayan (Pahina 2)
12 Puntos
- 1. magbasa: nagbasa | magbabasa
- 2. sumayaw: sumasayaw | sasayaw
- 3. magluto: nagluto | nagluluto
- 4. tumulong: tutulong
- 5. maglinis: naglinis | maglilinis
- 6. kumain: kumakain
Bahagi B: Pagtukoy sa Aspekto (Pahina 2)
6 Puntos
- 7. Perpektibo (Naglaba - kaninang madaling-araw)
- 8. Imperpektibo (Nagpapakain - araw-araw)
- 9. Kontemplatibo (Mamamasyal - bukas ng hapon)
- 10. Imperpektibo (Nakikinig - kasalukuyan)
- 11. Perpektibo (Sumulat - kagabi)
- 12. Kontemplatibo (Sasayaw - sa darating na pista)
Bahagi C: Punan ang Patlang (Pahina 3)
6 Puntos
- 1. nagwalis (Kaninang umaga - perpektibo)
- 2. gumuguhit (Kasalukuyan - imperpektibo)
- 3. susimba (Sa susunod na Linggo - kontemplatibo)
- 4. nag-eehersisyo (Araw-araw - imperpektibo)
- 5. nagluto (Kagabi - perpektibo)
- 6. mag-aaral (Mamayang gabi - kontemplatibo)
Bahagi D & E: Pagbabagong-Anyo & Fact/Bluff
6 Puntos
- D7. kumakanta (Imperpektibo)
- D8. nagtanim (Perpektibo)
- D9. maglalaro (Kontemplatibo)
- D10. maglinis (Pawatas)
- E11. BLUFF (Walang panahunan ang pawatas)
- E12. FACT (Ang mag- ay nagiging nag- sa perpektibo)
Bahagi F, G & H: Kuwento at Pagsulat (Pahina 4)
12 Puntos
- F1. Nagtulong-tulong maglinis at mag-alaga ng bakuran (nagwalis, nagdilig, nagbungkal).
- F2. Mag-aani ng gulay at magtitinda sa palengke.
- F3. Ang sipag at pagtutulungan ng pamilya ay nagbubunga ng biyaya.
- G4. nagwalis: Perpektibo
- G5. nagbubungkal: Imperpektibo
- G6. mag-aani: Kontemplatibo
- H7–8. Malikhaing Pagsulat: 2 puntos bawat isa para sa tamang bantas, baybay, at wastong gamit ng aspekto ng pandiwa.
📊 Diagnostic Performance Benchmarking (Kabuuang Marka: 42 Puntos)
★ Master Level
38 – 42 pts
Napakahusay sa pagbabanghay ng pandiwa mula sa pawatas at pag-uugnay sa pahiwatig ng panahon sa pangungusap at kuwento.
✓ Proficient Level
31 – 37 pts
Matatag ang kasanayan sa mga aspekto. Sanayin pa sa pag-uulit ng pantig sa pandiwang may panlaping -um- at -in.
▲ Needs Reinforcement
Mababa sa 31
Nahihirapan sa pagkakaiba ng nagaganap at magaganap. Inirerekomenda para sa PERSONALIZED Tutoring.
🔬 Klinikal na Paalala para sa Guro at Magulang:
Karaniwang nalilito ang mga mag-aaral sa Baitang 4 sa pagkakaiba ng Pawatas at Kontemplatibo lalo na sa mga pandiwang may unlaping mag-. Paalalahanan sila: ang Pawatas ay walang pag-uulit ng pantig (hal. maglinis), samantalang ang Kontemplatibo ay inuulit ang unang pantig ng salitang-ugat (hal. mag-li-linis). Sa mga pandiwang -um- naman, tandaan na ang perpektibo at pawatas ay magkapareho ng anyo (hal. sumulat), kaya't mahalagang suriin ang pahiwatig na salita ng panahon sa pangungusap!
