Ano ang Kayarian ng Pangngalan? Ito ay tumutukoy sa paraan ng pagkakabuo ng mga salitang tumutukoy sa ngalan ng tao, bagay, hayop, pook, o pangyayari. May apat (4) na kayarian ang pangngalan:
1. PAYAK
Binubuo lamang ng salitang-ugat. Walang panlapi, hindi inuulit, at walang katambal na ibang salita.
Halimbawa: bata, ilog, dagat, bundok, kahon, kamay, araw, halaman, aklat
2. MAYLAPI
Binubuo ng salitang-ugat at isa o higit pang panlapi (unlapi, gitlapi, hulapi, kabilaan).
Halimbawa: aklatan (aklat + -an), kabundukan (ka- + bundok + -an), tindahan (tinda + -han)
3. INUULIT
Inuulit ang buong salitang-ugat (ganap) o bahagi lamang nito (di-ganap/parsiyal).
Halimbawa: bahay-bahay, araw-araw (ganap); tau-tauhan, bali-balita (di-ganap)
4. TAMBALAN
Dalawang magkaibang salitang pinagsama upang makabuo ng isang bagong pangngalan.
Halimbawa: bahay-kubo, silid-aklatan (nanatili ang diwa); bahaghari, hampaslupa (bagong kahulugan)
⚠️ Maging Mapanuri! (Favorite Test Trap): Ang mga salitang tulad ng paruparo, gamugamo, saranggola, alaala, at salagubang ay mga salitang PAYAK! Hindi ito inuulit dahil walang salitang-ugat na "paro" o "gamo" sa Filipino.
| Uri ng Tambalan |
Katangian at Bantas |
Mga Halimbawa |
| Tambalang Di-Ganap |
Nananatili ang kahulugan ng dalawang salita; gumagamit ng gitling (-). |
silid-aralan, punong-guro, bungang-araw, anak-pawis |
| Tambalang Ganap |
Nawawala ang orihinal na kahulugan at lumilikha ng bagong kahulugan; walang gitling. |
bahaghari (rainbow), hampaslupa (mahirap), dalagangbukid (isda) |
Subukan Mo!
Tukuyin ang kayarian ng bawat salita (Payak, Maylapi, Inuulit, o Tambalan):
Pangalan:
Petsa:
Marka: / 16
Bahagi A
Tukuyin ang kayarian ng pangngalang may salungguhit sa bawat pangungusap. Isulat sa patlang kung ito ay PAYAK, MAYLAPI, INUULIT, o TAMBALAN.
1 Masayang nagtatanim ng mga gulay ang aming kapitbahay tuwing umaga.
2 Tahimik na nagbabasa ng kuwento si Marco sa loob ng silid-aklatan.
3 May makulay na paruparo na dumapo sa mga sariwang bulaklak.
4 Sagana sa mga isda at yamang-tubig ang ating malawak na karagatan.
5 Ipinagmamalaki ng mga Pilipino ang simpleng pamumuhay sa bahay-kubo.
6 Nag-iipon ng tulong ang mga kabataan para sa mga biktima ng bagyo.
7 Namangha ang mga turista sa matatayog na kabundukan ng Sierra Madre.
8 Mabilis na kumalat sa buong nayon ang bali-balita tungkol sa kapistahan.
9 Pumitas ng matamis na mangga si Tatay mula sa aming bakuran.
10 Matiyagang nagroronda ang mga tanod sa bawat baryo-baryo gabi-gabi.
Bahagi B
Word Anatomy: Himayin ang bawat pangngalan. Isulat ang Salitang-Ugat, ang Panlapi o Katambal na Salita, at ang Kayarian nito.
| Pangngalan |
Salitang-Ugat |
Panlapi / Katambal |
Kayarian |
| 1. tindahan |
tinda |
-han (Hulapi) |
Maylapi |
| 2. punong-guro |
|
|
|
| 3. tau-tauhan |
|
|
|
| 4. kabayanihan |
|
|
|
| 5. bahaghari |
|
|
|
| 6. halaman |
|
|
|
Pangalan:
Petsa:
Marka: / 18
Bahagi C
Word Lab: Mula sa ibinigay na Payak na salitang-ugat, bumuo ng bagong pangngalan ayon sa hinihinging kayarian.
| Salitang-Ugat (Payak) |
Anyong Maylapi |
Anyong Inuulit |
Anyong Tambalan |
| 1. bahay |
kabahayan / sambahayan |
bahay-bahay |
bahay-kubo / kapitbahay |
| 2. bata |
|
|
|
| 3. araw |
|
|
|
| 4. bayan |
|
|
|
| 5. tao |
|
|
|
Bahagi D
Piliin ang angkop na pangngalan mula sa Word Bank upang mabuo ang diwa ng pangungusap. Pagkatapos, isulat ang Kayarian nito sa ikalawang patlang.
paliparan
silid-tulugan
sabi-sabi
tubig
agaw-buhay
kapatiran
1 Dumating ang eroplano sa bagong gawang .
Kayarian:
2 Huwag agad maniniwala sa mga maririnig na sa palengke.
Kayarian:
3 Maaliwalas at malinis ang ayos ng aming .
Kayarian:
4 Mahalaga sa ating kalusugan ang pag-inom ng malinis na .
Kayarian:
5 Mabilis na dinala sa ospital ang pasyenteng .
Kayarian:
6 Nagkakaisa ang samahan upang mapanatili ang matatag na .
Kayarian:
Pangalan:
Petsa:
Marka: / 14
Tuwing hapon, masayang nagtitipon ang mga kabataan sa ilalim ng malaking punong-mangga sa likod ng bahay-kubo ni Lolo Andres. Doon nagbabasa ng mga aklat sina Mateo at Rosa habang lumilipad sa kanilang paligid ang mga makukulay na paruparo.
Araw-araw, nagdadala si Lola Maria ng sariwang tubig at matamis na bungang-kahoy mula sa kanilang malawak na halamanan. Pangarap ng magkakaibigan na makapagtayo ng munting silid-aklatan sa kanilang nayon upang ang bawat bata sa baryo-baryo ay matutong magbasa nang may pagmamahal sa bayan.
Bahagi E
Pangangaso ng Pangngalan: Mula sa binasang kuwento sa itaas, humanap at magtala ng dalawang (2) pangngalan sa bawat kahon ayon sa kanilang kayarian.
Bahagi F
Malikhaing Pagsulat: Bumuo ng sariling makabuluhang pangungusap gamit ang ibinigay na pangngalan. Bigyang-pansin ang wastong gamit ng malaking titik at bantas.
1. silid-aklatan (Tambalan):
3. bayan-bayan (Inuulit):
