Mga Pinagkukunang Yaman ng Pilipinas

Araling Panlipunan 4: Apat na Uri ng Likas na Yaman at Gamit

Baitang 4 AP

Pahina 1 ng 4

Pangalan:

Petsa:

Marka: / 10

🌾 Yamang Lupa

Sakahan at Pananim: Palay, mais, tubo, kape, gulay, at prutas mula sa kapatagan, lambak, at talampas.

🐟 Yamang Tubig

Karagatan at Ilog: Isda (bangus, tuna), perlas, korales, damong-dagat, hipon, at 200-nm EEZ ng bansa.

🌲 Yamang Gubat

Kagubatan at Buhay-Ilang: Matitigas na kahoy (narra, yakal), rattan, watershed, at Philippine Eagle/tamaraw.

⛏️ Yamang Mineral

Metal at Di-Metal: Ginto, pilak, tanso, nikel, marmol, apog (semento), at buhangin mula sa ilalim ng lupa.

Gawain A: Pag-uuri Isulat sa patlang kung YL (Yamang Lupa), YT (Yamang Tubig), YG (Yamang Gubat), o YM (Yamang Mineral).

1 Palay at mais sa sakahan:

2 Bangus at tuna sa karagatan:

3 Punong narra at apitong sa bundok:

4 Ginto at pilak mula sa minahan:

5 South Sea Pearl (perlas) ng Sulu:

6 Puno ng rattan at kawayan:

7 Matamis na mangga ng Guimaras:

8 Marmol sa isla ng Romblon:

9 Bahura (coral reef) ng Tubbataha:

10 Nikel at chromite para sa bakal:

Gawain B: Bugtong ng Yaman Basahin ang bawat pahiwatig. Tukuyin ang partikular na Likas na Yaman ng Pilipinas.

Bugtong #1: Ang Butil ng Buhay

“Berdeng karagatan sa tag-ulan, ginintuang kapatagan sa tag-araw. Ako ang pangunahing pagkain sa hapag ng bawat pamilyang Pilipino.”

Yaman:

Bugtong #2: Ang Maningning na Bato

“Mula sa puso ng Romblon, ako ay matigas at makinis na batong mineral. Ginagawa akong mamahaling sahig, eskultura, at palamuti.”

Yaman:

Bugtong #3: Ang Pambansang Tanggulan

“Tindig ko ay matayog sa Sierra Madre, matigas ang kahoy at mayabong ang dahon. Pambansang puno akong pananggalang sa malalakas na bagyo.”

Yaman:

Bugtong #4: Ang Pilak ng Karagatan

“Mabilis akong lumangoy sa malalim na Golpo ng Moro at General Santos. Hinuhuli ako at iniluluwas sa iba't ibang bansa bilang de-latang ulam.”

Yaman:

Natatanging Yaman at Enerhiya

Araling Panlipunan 4: Lokasyon ng mga Yaman at Renewable Energy

Baitang 4 AP

Pahina 2 ng 4

Pangalan:

Petsa:

Marka: / 10

🌋 Geothermal: Kuryente mula sa natural na init sa ilalim ng lupa (Tiwi, Albay; Makiling-Banahaw, Laguna).

💧 Hydroelectric: Enerhiya mula sa malalakas na talon at dam (Maria Cristina Falls, Iligan; Angat Dam, Bulacan).

🌬️ Hangin (Wind): Kuryente gamit ang malalaking windmill sa dalampasigan (Bangui, Ilocos Norte; Pililla, Rizal).

☀️ Solar Energy: Kuryente mula sa sikat ng araw gamit ang solar panels (Calatagan, Batangas; Cadiz, Negros Occ.).

Gawain C: Yaman at Lokasyon Pagtambalin ang natatanging yaman sa tamang lalawigan o rehiyon sa Pilipinas.

Lalawigan / Lugar	Pangunahing Yaman / Produkto	Kahalagahan sa Ekonomiya ng Bansa
1. Gitnang Luzon (Region III)	Malawak na taniman ng Palay	Tinaguriang "Kamalig ng Palay ng Pilipinas" na nagpapakain sa bilyong mamamayan.
2. Romblon	Mataas na kalidad ng Marmol	"Marble Capital of the Philippines" na ginagamit sa konstruksiyon at sining.
3. General Santos City	Sariwa at de-latang Tuna	"Tuna Capital of the Philippines" na nangungunang produktong pang-export.
4. Benguet (CAR)	Malamig na klima: Gulay & Strawberry	"Salad Bowl of the Philippines" na nagtutustos ng repolyo, karot, at sariwang gulay.
5. Palawan (Malampaya)	Natural Gas at mga Marine Sanctuary	Nagtutustos ng malinis na kuryente sa Luzon at tahanan ng Tubbataha Reefs.

Gawain D: Mapanuring Pagsusuri Tukuyin ang uri ng mineral o enerhiya na inilalarawan sa bawat sitwasyon.

🥇 1. Mineral na Metal

Ang mga mineral tulad ng ginto, tanso (copper), at nikel ay matitigas, makintab, at mahusay maghatid ng kuryente. Saan madalas ginagamit ang tanso?

Pangunahing Gamit:

🧱 2. Mineral na Di-Metal

Ang apog (limestone), buhangin, graba, at marmol ay hindi naglalaman ng bakal. Bakit napakahalaga ng apog at buhangin sa ating lipunan?

Pangunahing Gamit:

💨 3. Bangui Wind Farm

Sa baybayin ng Ilocos Norte, umiikot ang matatayog na windmill. Anong likas na yaman ang nagpapaikot sa mga ito upang makalikha ng kuryente?

Pinagmulang Yaman:

👥 4. Yamang Tao (Human Resource)

Magsasaka, mangingisda, guro, inhinyero, at doktor. Bakit itinuturing ang "Yamang Tao" bilang pinakamahalagang yaman ng Pilipinas?

Kahalagahan:

Pangangalaga at Likas-Kayang Pag-unlad

Araling Panlipunan 4: Responsableng Paggamit at Pagtitipid sa Yaman

Baitang 4 AP

Pahina 3 ng 4

Pangalan:

Petsa:

Marka: / 10

Gawain E: Tama o Mali Basahin ang bawat pangungusap. Bilugan o kulayan ang TAMA o MALI.

1 Ang paggamit ng dinamita at cyanide sa pangingisda ay nakatutulong upang dumami ang isda sa dagat.

TAMA MALI

2 Ang reforestation o muling pagtatanim ng puno sa kagubatan ay pumipigil sa matinding baha at pagguho ng lupa.

TAMA MALI

3 Ang likas-kayang pag-unlad (sustainable development) ay paggamit sa yaman ngayon nang may malasakit sa susunod na henerasyon.

TAMA MALI

4 Walang katapusan ang mga yamang mineral tulad ng ginto at tanso kaya kahit ubusin ito ay babalik agad bukas.

TAMA MALI

5 Ang paghihiwalay ng nabubulok at di-nabubulok na basura (RA 9003) ay nagpoprotekta sa ating mga ilog at lupa.

TAMA MALI

6 Ang renewable energy tulad ng solar at geothermal ay mas ligtas at hindi nagdudulot ng maruming usok sa hangin.

TAMA MALI

⚠️ Pagsusuri ng Sanhi at Bunga (Cause & Effect)

Sanhi 1: Ilegal na Pagkakaingin at Pagtrotroso
Bunga: Pagkaubos ng watershed, pagkawala ng tirahan ng Philippine Eagle, at rumaragasang baha sa kapatagan.

Sanhi 2: Pagtatapon ng Kemikal at Basura sa Ilog
Bunga: Pagkamatay ng mga isda, maruming tubig-inumin, at pagkalat ng mga nakahahawang sakit.

🌿 Ang Aking Pangako Bilang Tagapangalaga ng Yaman: Bilang isang mag-aaral sa Baitang 4, magtala ng dalawang (2) konkretong paraan kung paano ka makatutulong sa pagtitipid at pag-iingat sa mga likas na yaman ng Pilipinas sa iyong tahanan at paaralan:

Susi sa Pagwawasto at Gabay

Araling Panlipunan 4: Gabay sa Pagtatasa at Diagnostic Matrix

Teacher Key

Pahina 4 ng 4

Nawasto ni:

Petsa ng Pagtatasa:

Antas ng Kahusayan:

Gawain A & B: Pag-uuri at Bugtong 14 Puntos

A1. YL (Palay / Sakahan)
A2. YT (Bangus / Karagatan)
A3. YG (Narra / Puno)
A4. YM (Ginto / Minahan)
A5. YT (Perlas / Talaba)
A6. YG (Rattan at Kawayan)
A7. YL (Mangga / Prutas)
A8. YM (Marmol / Bato)
A9. YT (Bahura / Korales)
A10. YM (Nikel / Metal)
B1. Palay / Bigas (Pagkain ng bayan)
B2. Marmol (Bato ng Romblon)
B3. Puno ng Narra (Pambansang puno)
B4. Tuna / Isda (General Santos)

Gawain C & D: Lokasyon at Enerhiya 9 Puntos

C1. Palay (Kamalig ng Palay sa Gitnang Luzon)
C2. Marmol (Marble Capital ng Romblon)
C3. Tuna (Tuna Capital ng GenSan)
C4. Gulay at Strawberry (Salad Bowl sa Benguet)
C5. Natural Gas & Korales (Palawan)
D1. Kawad ng kuryente / kable (Electrical wire)
D2. Semento at gusali (Konstruksiyon)
D3. Lakas ng Hangin (Wind) (Renewable energy)
D4. Sila ang nagpapaunlad at gumagamit ng yaman

Gawain E: Tama o Mali 6 Puntos

E1. MALI (Nasisira ang korales at tirahan ng isda)
E2. TAMA (Pumipigil sa landslide at baha ang ugat)
E3. TAMA (Kahulugan ng Likas-Kayang Pag-unlad)
E4. MALI (Ang mineral ay non-renewable / nauubos)
E5. TAMA (Tamang pamamahala ng basura ayon sa batas)
E6. TAMA (Malinis at ligtas ang renewable energy)

Gawain F & G: Repleksiyon at Aksiyon 4 Puntos

F. Sanhi at Bunga (Pagsusuri sa pagkasira ng kalikasan)
G1. Pagtipid sa tubig at kuryente (Pagsasara ng gripo/ilaw)
G2. Tamang pagtatapon at 3Rs (Reuse, Reduce, Recycle)
G3. Pagtatanim ng puno at halaman sa bakuran

Diagnostic Performance Matrix & Clinical Benchmarks

Lubos na Bihasa (90–100%)

Marka: 29–33 / 33 pts

Napakahusay na kaalaman sa 4 na uri ng likas na yaman, yamang enerhiya, at likas-kayang pag-unlad. Handa na sa mas malalim na aralin sa ekonomiya.

Mahusay (75–89%)

Marka: 25–28 / 33 pts

Naiintindihan ang mga pangunahing yaman. Balikan ang pagkakaiba ng mineral na metal (ginto, tanso) sa di-metal (marmol, apog).

Kailangan ng Pagsasanay (<75%)

Marka: Mababa sa 25 pts

Magbigay ng visual flashcards ng mga produkto at lugar. Ipaliwanag kung bakit nauubos ang mineral at kailangang ingatan ang gubat.

🇵🇭 Gabay ng Guro at Magulang: Pagtatama sa Maling Paniniwala (Misconception)
Madalas isipin ng mga mag-aaral na "dahil marami tayong likas na yaman, hindi ito mauubos kailanman." Mahalagang idiin na ang Yamang Mineral (Non-Renewable) ay hindi na muling mapapalitan kapag naubos na, at ang Yamang Gubat at Tubig (Renewable) ay maaari ring tuluyang mawala kapag nasira ang kanilang tirahan (ecosystem). Dito pumapasok ang konsepto ng Likas-Kayang Pag-unlad (Sustainable Development).