Pinagkukunang Yaman & Gawaing Pangkabuhayan

DepEd MATATAG Curriculum • Baitang 4 Araling Panlipunan Reviewer

Baitang 4 • AP

Pahina 1 ng 5

Pangalan:

Pangkat:

Petsa:

Marka:

                        🌿 Aralin 1: Mga Pangunahing Likas na Yaman ng Pilipinas
                        Konseptong Buod
                    
🌾
Yamang Lupa
Palay, mais, tubo, gulay, prutas sa kapatagan at talampas.
🐟
Yamang Tubig
Isda, perlas, damong-dagat sa dagat, lawa, at ilog.
🌲
Yamang Gubat
Narra, rattan, kawayan, agila, at tamaraw.
⛏️
Yamang Mineral
Ginto, tanso, pilak (metal); marmol at apog (di-metal).
⚡
Yamang Enerhiya
Heotermal (Tiwi), hangin (Bangui), solar, at Malampaya gas.

💼 Aralin 2: Gawaing Pangkabuhayan & Epekto ng Heograpiya

Kultura at Kabuhayan

🚜 Pagsasaka (Agrikultura)

Pangunahing kabuhayan sa malalawak na kapatagan gaya ng Gitnang Luzon ("Bangan ng Palay").

🎣 Pangingisda

Kabuhayan sa baybayin at pulo. Commercial, municipal, at aquaculture (palaisdaan ng bangus/tilapia).

🐄 Paghahayupan

Pag-aalaga ng baka, kalabaw, baboy, at manok sa mga burol at pastulan para sa karne, gatas, at itlog.

⛏️ Pagmimina & Panggugubat

Pangunguha ng mineral sa kabundukan at legal na paggamit ng troso nang may replanting o reforestation.

🏖️ Turismo & Serbisyo

Paggabay sa turista sa mga magagandang tanawin (Boracay, Palawan, Chocolate Hills, Banaue).

🏭 Komersiyo at Industriya

Paggawa at pagbebenta ng produkto sa mga pamilihan, sentrong bayan, at lungsod.

                        🌱 Aralin 3: Likas-kayang Pag-unlad (Sustainable Development)
                        Hamon at Solusyon
                    
                            ⚠️ Mga Hamon sa Kabuhayan:

                            • Dynamite fishing at cyanide sa karagatan.

                            • Deforestation at pagkakaingin sa kabundukan.

                            • Polusyon sa ilog at epekto ng malalakas na bagyo.
                        
                            ✅ Likas-kayang Tugon at Disiplina:

                            • Pagtatanim ng puno (Reforestation) kapalit ng pinutol.

                            • Wastong laki ng lambat at paggalang sa closed season.

                            • Paggamit ng renewable energy (solar, hangin, tubig).

Mock Diagnostic Exam: Bahagi I

Maramihang Pagpipili • Likas na Yaman at Hanapbuhay

Baitang 4 • AP

Pahina 2 ng 5

Pangalan:

Pangkat:

Petsa:

Marka: / 10

Panuto (10 Puntos) Basahing mabuti ang bawat tanong. Isulat ang titik ng tamang sagot sa patlang bago ang bilang.

____ 1. Bakit tinaguriang "Bangan ng Palay ng Pilipinas" o Rice Granary ang Gitnang Luzon?

A. Malapit ito sa baybaying dagat. B. Mayroon itong malawak at matabang kapatagan. C. Maraming minahan ng ginto rito. D. Puro kagubatan ang nasasakupan nito.

____ 2. Alin sa mga sumusunod ang halimbawa ng yamang mineral na di-metal?

A. Ginto B. Tanso C. Marmol D. Pilak

____ 3. Anong gawaing pangkabuhayan ang pinaka-angkop sa mga pamayanang nakatira sa tabi ng dagat at look?

A. Pagmimina B. Pangingisda C. Paghahalaman ng kape D. Panggugubat

____ 4. Ang enerhiyang nagmumula sa init sa ilalim ng lupa gaya ng nasa Tiwi, Albay ay tinatawag na:

A. Enerhiyang Solar B. Enerhiyang Hangin C. Enerhiyang Heotermal D. Hydroelectric

____ 5. Alin sa mga sumusunod ang itinuturing na renewable o hindi nauubos na pinagkukunang yaman?

A. Langis at petrolyo B. Sikat ng araw at hangin C. Karbon (Coal) D. Bakal at chromite

____ 6. Paano nakatutulong ang industriya ng turismo sa kabuhayan ng mga Pilipino?

A. Nagdudulot ng polusyon. B. Nagbibigay ng trabaho sa mga tour guide, hotel, at transportasyon. C. Binabawasan nito ang mga sakahan. D. Inuubos nito ang mga isda sa dagat.

____ 7. Alin ang masamang epekto ng paggamit ng dinamita at lason (cyanide) sa pangingisda?

A. Dumarami ang mga korales. B. Nasisisira ang tirahan ng isda at namamatay pati maliliit na semilya. C. Lumalinis ang tubig sa karagatan. D. Tumataba ang mga isda.

____ 8. Anong rehiyon sa Pilipinas ang tanyag sa malamig na klima at produksyon ng mga strawberry at highland vegetables?

A. Benguet at Cordillera B. Bicol Region C. Zamboanga Peninsula D. Panay Island

____ 9. Ano ang ibig sabihin ng Likas-kayang Pag-unlad (Sustainable Development)?

A. Ubusin agad ang likas na yaman. B. Paggamit ng yaman ngayon nang may pananagutan para sa susunod na salinlahi. C. Paghinto sa lahat ng uri ng trabaho. D. Pag-angkat ng lahat ng pagkain mula sa ibang bansa.

____ 10. Anong ahensiya ng pamahalaan ang nangunguna sa pangangalaga sa mga likas na yaman at kalikasan ng Pilipinas?

A. DepEd B. DENR C. DOH D. DPWH

Mock Diagnostic Exam: Bahagi II

Pagtutugma at Pag-uuri • Produkto, Yaman, at Hanapbuhay

Baitang 4 • AP

Pahina 3 ng 5

Pangalan:

Pangkat:

Petsa:

Marka: / 10

Sub-A: Pagtutugma (5 Puntos) Itugma ang produkto o lokasyon sa Hanay A sa tamang uri ng pinagkukunang yaman o gawaing pangkabuhayan sa Hanay B. Isulat ang titik sa patlang.

Hanay A (Produkto / Lokasyon)	Hanay B (Pinagkukunang Yaman / Hanapbuhay)
1. Narra, rattan, at kawayan para sa mga muwebles	A. Yamang Lupa / Pagsasaka
2. Bangus, tilapia, at tuna sa General Santos	B. Yamang Enerhiya / Kuryente
3. Palay at tubo sa mga sakahan ng Luzon at Negros	C. Yamang Gubat / Pagtotroso at Paggawa ng Muwebles
4. Marmol mula sa mga bundok ng Romblon	D. Yamang Tubig / Pangingisda
5. Bangui Windmills sa Ilocos Norte	E. Yamang Mineral (Di-metal) / Pagmimina

Sub-B: Pag-uuri (5 Puntos) Uriin ang mga sumusunod na likas na yaman. Isulat ang RN kung ito ay Renewable (Hindi Nauubos / Napapalitan) o NR kung Non-Renewable (Nauubos at Hindi Agad Napapalitan).

[ ] 6. Ginto at Pilak mula sa minahan

[ ] 7. Enerhiyang mula sa sikat ng Araw (Solar)

[ ] 8. Langis at Krudo (Petrolyo) mula sa ilalim ng dagat

[ ] 9. Tubig na dumadaloy sa mga ilog at talon

[ ] 10. Karbon (Coal) na sinusunog para sa thermal power plant

💡 Paalala ng Guro: Ang heograpiya ng isang lugar (kapatagan, baybayin, kabundukan, talampas) ang nagtatakda kung ano ang pinaka-angkop na gawaing pangkabuhayan at produkto ng mga mamamayan.

Mock Diagnostic Exam: Bahagi III

Pagsusuri ng Sitwasyon • Hamon, Solusyon, at Paglalapat

Baitang 4 • AP

Pahina 4 ng 5

Pangalan:

Pangkat:

Petsa:

Marka: / 10

Sub-C: Tama o Mali (5 Puntos) Isulat ang TAMA kung ang pahayag ay nagpapakita ng tamang pangangalaga at kaisipan sa likas na yaman, o MALI kung hindi.

[ ] 1. Ang pagtatanim muli ng mga punongkahoy (reforestation) ay nakatutulong laban sa pagbaha at landslide.

[ ] 2. Dapat gamitin ang mga pinong lambat upang mahuli pati ang pinakamaliliit na isda sa dagat.

[ ] 3. Ang pagsasagawa ng contour farming sa mga burol ay nakapipigil sa pagguho ng matabang lupa.

[ ] 4. Ang mga basurang plastik na itinatapon sa ilog ay walang kinalaman sa pagkamatay ng mga isda.

[ ] 5. Ang responsableng turismo ay nangangailangan ng pagpapanatili ng kalinisan sa mga pook-pasyalan.

Sub-D: Paglalapat at Solusyon (5 Puntos) Basahin ang dalawang sitwasyon sa ibaba at sagutin ang tanong sa pamamagitan ng maikli ngunit malinaw na pangungusap.

🌊 Sitwasyon A (3 Puntos): Hamon sa Karagatan ng Barangay San Pedro

Napansin ng mga mangingisda sa Barangay San Pedro na kakaunti na lamang ang kanilang nahuhuling isda kumpara noong nakaraang limang taon dahil sa pagkasira ng mga bahura (coral reefs). Bilang mag-aaral sa Baitang 4, ano ang dalawang (2) mabisang hakbang na maaari nilang gawin upang muling dumami ang isda?

🌱 Sitwasyon B (2 Puntos): Pangangalaga sa Sariling Pamayanan

Bilang isang batang Pilipino, paano ka makatutulong sa pagtitipid at pangangalaga sa mga pinagkukunang yaman (tulad ng tubig at kuryente) sa inyong tahanan at paaralan?

Susi sa Pagwawasto & Guro/Magulang Rubric

DepEd MATATAG Alignment • Baitang 4 Araling Panlipunan

Baitang 4 • AP

Pahina 5 ng 5

Pangalan ng Mag-aaral:

Nawasto ni:

Petsa:

Kabuuang Marka: / 30

📄 Bahagi I: Maramihang Pagpipili (10 Pts)

1. B (Matabang kapatagan sa Gitnang Luzon)
2. C (Marmol - di-metal na mineral)
3. B (Pangingisda - angkop sa baybayin)
4. C (Heotermal - init mula sa ilalim ng lupa)
5. B (Araw at hangin - mga renewable resources)
6. B (Nagbibigay trabaho sa turismo at serbisyo)
7. B (Sumisira sa korales at pumapatay sa semilya)
8. A (Benguet at Cordillera - malamig na klima)
9. B (Responsableng paggamit para sa kinabukasan)
10. B (DENR - Department of Environment & Nat. Res.)

📄 Bahagi II & III: Pagtutugma at Paglalapat (20 Pts)

Sub-A: Pagtutugma (5 Pts)
1. C | 2. D | 3. A | 4. E | 5. B

Sub-B: Pag-uuri (5 Pts)
6. NR | 7. RN | 8. NR | 9. RN | 10. NR

Sub-C: Tama o Mali (5 Pts)
1. TAMA | 2. MALI | 3. TAMA
4. MALI | 5. TAMA

Sub-D: Sitwasyon (5 Pts)
• Sitwasyon A: Itigil ang ilegal na pangingisda; magdeklara ng marine sanctuary; gumamit ng tamang lambat.
• Sitwasyon B: Patayin ang ilaw at gripo kung hindi ginagamit; magtipid sa papel at gamit.

📋 Talaan ng Kakayahan sa Kurikulum ng DepEd MATATAG (Baitang 4 Araling Panlipunan)

Kasanayan / Domain	Tiyak na Kompetensi sa MATATAG AP 4	Pamantayan sa Pagganap
Mga Likas na Yaman	Natutukoy ang mga pinagkukunang yaman ng Pilipinas (lupa, tubig, gubat, mineral, enerhiya) at ang kahalagahan ng mga ito.	Naiisa-isa ang mga anyo at lokasyon ng yamang likas sa bansa.
Gawaing Pangkabuhayan	Naipaliliwanag ang kaugnayan ng heograpiya at likas na yaman sa mga gawaing pangkabuhayan ng mamamayan.	Naiuugnay ang pagsasaka, pangingisda, at iba pang hanapbuhay sa kapaligiran.
Likas-kayang Pag-unlad	Nailalarawan ang mga hamon at paraan ng likas-kayang paggamit ng mga pinagkukunang yaman ng bansa.	Nakapagmumungkahi ng wastong paraan ng pangangalaga at pagtitipid.

🏆 Buod ng Marka at Diagnostic Rating ng Mag-aaral

Kabuuang Marka

_____ / 30

Antas ng Kahusayan

⭐⭐⭐⭐⭐

Lagda ng Guro / Magulang